Wat is goed Ik pas die blouse of Die blouse past mij?
Het werkwoord passen kan verschillende betekenissen hebben, waaronder ‘iets aantrekken om te kijken of het goed zit’ ‘de juiste grootte hebben’. De zin Ik pas die jurk is in geval juist in de eerste betekenis, maar ook in de tweede komt hij veel voor. Er is eigenlijk ook geen bezwaar tegen om passen zo te gebruiken. Maar Die blouse past mij is ook nog steeds juist.
Ondervindend voorwerp
Bij het werkwoord passen in de betekenis ‘de juiste grootte hebben’ is eigenlijk het kledingstuk (die blouse in dit voorbeeld) het onderwerp van de zin. Mij is een ondervindend voorwerp – een zinsdeel dat lijkt het op het lijdend en het meewerkend voorwerp. Een ondervindend voorwerp benoemt wie de werking van het gezegde ondergaat. Een verschil met het lijdend voorwerp is, dat het ook bij een naamwoordelijk gezegde kan voorkomen. En anders dan een meewerkend voorwerp kan het geen voorzetsel bij zich hebben. Een ondervindend voorwerp is dus meestal een voornaamwoord of een zelfstandig naamwoord. Nog wat voorbeelden:
- Het verbaast me dat je dit doet.
- Mij mankeert niets.
- Die offerte viel mijn vader erg tegen.
- Een verre vakantie is de meeste mensen wel wat waard.
- Het is de docent volledig ontgaan dat Simon er niet was.
Welke werkwoorden
De ANS onderscheidt twee groepen werkwoorden die zo’n ondervindend voorwerp bij zich kunnen hebben. Groep 1 zijn werkwoorden of combinaties die ‘een ervaring tot uitdrukking brengen die meestal met bepaalde gevoelens gepaard gaat’. Voorbeelden zijn aanstaan, baten, berouwen, betamen, bevallen, bevreemden, bijblijven, mankeren, ontbreken, passen, spijten, tegenvallen, verbazen, voegen, aangenaam zijn, mogelijk zijn, waard zijn, wel zijn, moeilijk vallen, zwaar vallen, dwars zitten, blijken, dunken, lijken, (toe)schijnen, voorkomen. Groep 2 zijn werkwoorden die alleen een gebeuren aangeven, zoals gebeuren, (ge)lukken, mislukken, ontgaan, opvallen, overkomen. Daarnaast kan het ondervindend voorwerp voorkomen in combinatie met een bepaling van graad, zoals te en genoeg.
- De vakantie heeft de kinderen nu wel lang genoeg geduurd.
- Antwerpen is me te ver voor een dagtripje.
Verandering
Dat de zin Ik pas die blouse tegenwoordig ook kan betekenen ‘die blouse heeft de juiste maat voor mij’, maakt deel uit van een bredere verandering. Ook bij andere werkwoorden zien we twee mogelijkheden, of is de zin met het ondervindend voorwerp inmiddels onjuist geworden. Op de website van Onze Taal vind je daar – onder de tab ‘Achtergrond’ meer informatie over.
Op zoek naar werkvormen?
In de e-learning Grammatica voor NT2-docenten staat de informatie van deze website gegroepeerd op onderwerp. Bovendien staan bij elk onderwerp een of meer werkvormen uitgelegd – vaak met concrete oefeningen die je zó kunt overnemen.