Wanneer kan je er weglaten?
In een zin als In de straat zijn (er) veel mensen kan je er goed weglaten, maar dat is niet verplicht. Er zijn geen heel vaste regels te geven voor het weglaten van er, maar een beetje houvast is er. Ten eerste kan dit alleen bij presentatief er en ten tweede moet er ná de persoonsvorm staan (in heel informele spreektaal laten mensen het ook weleens als eerste zinsdeel weg, maar dan gaat het vooral om vaste formules als wordt vervolgd). Weglaten van niet-verplicht er maakt een zin vaak formeler of ambtelijker. Sommige mensen denken dat je er moet weglaten als dat mogelijk is, maar dat is niet zo. Wel kan het dat een van de varianten gewoner is. Of je er wel of niet gebruikt, hangt vooral af van regionale en individuele verschillen. Belangrijk is ook het zinsdeel dat op de eerste zinsplaats staat.
Er is vrijwel verplicht
In de volgende gevallen is het gebruiken van er vrijwel verplicht. Voor veel mensen klinkt de zin zonder er vreemd.
- In een vraag met een onovergankelijk werkwoord (een werkwoord dat geen lijdend voorwerp bij zich kan hebben)
- Wie belt er zo laat nog aan?
- Klopt er iets niet?
- Het onderwerp staat op de eerste zinsplaats en krijgt een speciale klemtoon; het gaat vaak om de vaste combinatie er is/zijn.
- Volwássenen zijn er wel (maar kinderen niet).
Er is bij voorkeur wel aanwezig
In de volgende gevallen is er facultatief, maar veel mensen hebben een voorkeur voor de variant met er. Die voorkeur is minder sterk dan bij de vorige groep.
- Bij vragen met een naamwoordelijk gezegde en een bijvoeglijk naamwoord als naamwoordelijk deel van het gezegde.
- Wie is er jarig?
- Bij een vraag met een onbepaald lijdend voorwerp.
- Wie kijkt (er) een film?
- Als het onderwerp op de eerste plaats van de zin staat.
- Eén ding weet ik zeker: iemand gaat (er) vanavond voor de hele groep pizza halen.
- Heel wat gegevens ontbraken (er) in de database.
- Het eerste zinsdeel is een onbepaald lijdend of meewerkend voorwerp.
- Een pen heeft (er) altijd wel iemand bij zich.
- Aan sommige deelnemers vroeg (er) een docent om beter op te letten.
Er wordt meestal weggelaten
In de volgende gevallen hebben de meeste mensen een voorkeur om er weg te laten, maar dat hoeft niet.
- Bij een vraag met een bepaald naamwoordelijk deel of lijdend voorwerp.
- Wie van u is (er) de baas?
- Wat is (er) het onderwerp van die film?
- Bij een vraag om verduidelijking of bij raadsels is een sterke voorkeur voor het weglaten van er.
- Wat is groen en plakt?
- (Je hebt iets niet goed verstaan) Wie is afwezig?
Er blijft vrijwel altijd weg
Er zijn ook zinnen waarin er vrijwel altijd wegblijft.
- Op de eerste plaats van de zin staat een bepaald lijdend of meewerkend voorwerp.
- Al die dingen kan niemand onthouden.
- Aan die mensen heeft niemand iets gevraagd.
Onduidelijke gevallen
Er zijn (helaas) ook veel gevallen waarin in de ene zin er facultatief is en in de andere er niet gebruikt kan worden. Er zijn geen duidelijke regels te geven voor wanneer je er dan wel of niet kan gebruiken.
- In een passieve in met een onderwerpszin op de eerste zinsplaats
- Dat hij geliefd was, kan niet gezegd worden.
- Of er ook iemand mee wilde naar buiten, werd (er) gevraagd.
- Als het onderwerp op de eerste zinsplaats staat, zonder duidelijke klemtoon
- Een medewerker kwam ons uit de wachtruimte ophalen.
- Het eerste zinsdeel is een bijwoordelijke bepaling (maar bij tijds- en plaatsbepalingen is er vaak facultatief.
- Gelukkig komt er morgen nieuwe voorraad.
- Meestal is er wel een oplossing te bedenken.
- In de straat zijn (er) veel mensen.
- Morgen gaan er veel mensen op vakantie.
Op zoek naar werkvormen?
In de e-learning Grammatica voor NT2-docenten staat de informatie van deze website gegroepeerd op onderwerp. Bovendien staan bij elk onderwerp een of meer werkvormen uitgelegd – vaak met concrete oefeningen die je zó kunt overnemen.